Derde zondag van de maand 2018

Elke derde zondag van de maand (behalve in de zomermaanden en in december) wordt er van 14:00 - 15:00 uur een lezing gegeven door een deskundige over een geologisch of archeologisch onderwerp. De spreker en het onderwerp worden ook via lokale media aangekondigd. De kosten zijn de normale entreeprijs voor het museum.

N.B. Voor (het zeldzame) geval meer bezoekers de lezing willen bijwonen dan er zitplaatsen zijn geldt de regel "vol is vol". Er kan niet vooraf een zitplaats gereserveerd worden.

Zondag 20 mei

Diamanten: Tijdcapsules uit de diepe Aarde

Lezing door Dr. Janne M. Koornneef, onderzoeker en isotopen geochemicus bij de afdeling Geologie en Geochemie van de Vrije Universiteit.

Janne houdt zich bezig met de samenstelling van de aardmantel en de vulkanische gesteenten die daarvan afgeleid zijn. Haar onderzoek richt zich met name op het gebruik van hoogwaardige chemische analysetechnieken om de samenstelling van gesteentes afkomstig uit de diepe Aarde te bepalen. Dit om beter te begrijpen hoe onze planeet gevormd is en hoe tektonische processen de samenstelling van de verschillende 'reservoirs' op Aarde (korst, mantel en atmosfeer) beïnvloeden, en hebben beïnvloed.
Janne zal vooral vertellen over het onderzoek aan diamanten uit de sub-continentale lithosfeer en hoe de verkregen gegevens gebruikt worden om te achterhalen welke grootschalige processen tot "diamantgroei" hebben geleid.

Diamanten zijn mineralen die uit puur koolstof bestaan die groeien uit vloeistoffen in de diepe delen van een continent. We kunnen nu door nieuwe technieken diamanten dateren en de chemische samenstelling koppelen aan de condities van diamantgroei in de tijd. Zo zijn diamanten dus een soort tijdcapsules die ons inzicht geven in de grootschalige tektonische processen die onze continenten gevormd hebben.

Voor haar onderzoek ontving Janne vorig jaar een European Research Council starting grant van € 1,7 miljoen om de kringloop van aardse materialen met nieuwe technieken te onderzoeken.

Zondag 15 april

Natura Morte - over Nederlandse top-fossielen gesproken

Lezing door Prof. Dr. Jelle Reumer, hoogleraar paleontologie Univ. Utrecht en tevens publicist.

De Nederlandse natuurhistorische musea herbergen een schat aan fossielen, waaronder een groot aantal dat zonder meer met de term "topstuk' kan worden aangeduid. Jelle Reumer zal een aantal van zulke topstukken behandelen en over de achtergronden vertellen. Zo zullen onder andere de oeros uit Eemdijk (Universiteitsmuseum Utrecht), de mammoetschedel van Heukelum (Teylers Museum) en de Antwerpse velponwalvis van het Natuurhistorisch in Rotterdam de revue passeren. Ook in museum Hofland bevindt zich zo'n topstuk, een groep Marokkaanse zeelelies!

Jelle Reumer schreef diverse boeken over paleontologie en evolutie en wekelijks kun je van een column van zijn hand genieten in de weekendbijlage van dagblad Trouw. "Natura Morte" is tevens de titel van zijn onlangs verschenen boek. Na afloop van de lezing kunt u een door hem te signeren exemplaar kopen.

Zondag 18 maart, 2018, 14:00 uur

Van pijpenkoppen in de grond tot cultureel erfgoed.

Lezing door Aart van der Want

De heer van der Want komt uit een pijpenmakersgeslacht. Hij begon zijn loopbaan als achtste generatie pijpenmaker in 's werelds oudste pijpenfabriek (gesticht in 1749), maar is daar in 1987 mee gestopt. In de fabriek werden eerst gekaste pijpen gemaakt, die eenmaal gebakken werden. Dit zijn de witte koppen die u in de bodem kunt aantreffen.
In Gouda is men vervolgens pijpenkoppen gaan glazuren. Hieruit vloeide logisch voort dat er ook aardewerk gemaakt ging worden. De scherven hiervan werden veel door boeren gebruikt op veengrond om hun grond steviger te maken maar tegelijkertijd niet al te veel zwaarder.

Zowel pijpmaken als aardewerk maken is een mooi ambachtelijk proces en tegelijkertijd cultureel erfgoed. In deze presentatie worden deze twee aspecten verbonden.

Zondag 18 februari 2018, 14:00 uur

Ontdooiende permafrost, de joker in het klimaat

Lezing door Dr. Ko van Huissteden, VU-Aardwetenschappen, cluster Aarde en Klimaat

Opwarming van het klimaat gaat het hardst in het Arctisch gebied. Dat heeft ook grote gevolgen voor de permanent bevroren bodem. Het ijs in de bodem ontdooit langzaam maar zeker. Dat kan de opwarming van het klimaat versterken, doordat er meer broeikasgassen uit de bodem vrijkomen: kooldioxide en het veel sterkere broeikasgas methaan (moerasgas). Maar hoe gebeurt dat precies, en is het effect echt zo erg als het wel eens voorgesteld wordt? Is er wat aan te doen? Een verhaal over Siberische kraanvogels en kwade dampen, over veenmossen en kraters, overstromingen in de toendra, en de overeenkomsten tussen Nederland en Siberië.

Universitair hoofddocent Ko van Huissteden heeft jarenlange ervaring met onderzoek in de arctische gebieden en resultaten van dit onderzoek hebben de nodige aandacht van de media gehad.

Zondag 21 januari 2018, 14:00 uur

De Laarder Wasmeren, een heel bijzonder stuifzandgebied

Lezing door prof. dr. Jan Sevink, UvA-IBED, Stichting Geopark Gooi en Vecht

Het gebied van de Laarder Wasmeren heeft de afgelopen jaren een flinke metamorfose ondergaan. Het stuifzand is weer teruggekeerd. Bij het onderzoek dat rondom de sanering is uitgevoerd, bleek dat er in dit gebied al duizenden jaren zandverstuivingen voorkomen: een volledig nieuw inzicht. In deze lezing maakt u nader kennis met de landschapsgeschiedenis van dit bijzondere gebied.

Eerstvolgende lezing

Bastiaan Steffens, Conservator archeologie bij het Drents Museum in Assen, spreekt over een archeologisch onderwerp.

Tijden

Van 14:00 tot 15:00.