Derde zondag van de maand 2018

Elke derde zondag van de maand (behalve in de zomermaanden en in december) wordt er van 14:00 - 15:00 uur een lezing gegeven door een deskundige over een geologisch of archeologisch onderwerp. De spreker en het onderwerp worden ook via lokale media aangekondigd. De kosten zijn de normale entreeprijs voor het museum.

N.B. Voor (het zeldzame) geval meer bezoekers de lezing willen bijwonen dan er zitplaatsen zijn geldt de regel "vol is vol". Er kan niet vooraf een zitplaats gereserveerd worden.

Zondag 18 november 14:00 uur.

Een kudde Triceratopsen

Lezing door Dr. Anne Schulp, dino-specialist bij Naturalis, Leiden.

De plantenetende sauriër Triceratops is één van de meest bekende en meest geliefde dinosoorten bij jong en oud. Het Leidse museum Naturalis groef in de afgelopen jaren de de versteende resten op van deze ruim 66 miljoen jaar oude, gehoornde dinosoort. De botten zijn gevonden op een ranch in Wyoming. Wat deze fossielen extra bijzonder maakt, is dat de resten van meerdere individuen bijeen gevonden zijn.
Paleontoloog Anne Schulp vertelt ons over de ontdekking, de opgraving, het onderzoek naar de doodsoorzaak van deze dieren, en de plannen voor de nieuwe dinosauruszaal in het nieuwe museum in Leiden - want dáár zullen de skeletten straks een plaatsje krijgen.

Zondag 21 oktober 14:00 uur

Vertoning van de film
Natuurgeweld in de Gelderse- en Eemvallei - Geen van ons heeft het gezien of zal het ooit zien, daarvoor leven wij te kort

Inleiding en presentatie door de maker, em. hoogleraar Marcel Creemer

Deze film is een reconstructie van de wisselende landschappen (en bewoners daarvan) die de laatste kwart miljoen jaren in Midden-Nederland aanwezig zijn geweest. Sterk wisselend vooral door de klimaatschommelingen. Het natuurgeweld slaat vooral op de uitwerking van landijs en water op deze landschappen.
Ook kijkt de film vooruit in de tijd (wat staat er nog te gebeuren).
Voorafgaand aan de film zal de heer Creemers ter verantwoording een overzicht tonen van de belangrijkste klimaatcomponenten die hij in de film heeft verwerkt.

Verantwoording en film duren samen ca. een half uur, zodat er voldoende tijd overblijft voor het stellen van vragen, of de uitwisseling van ideeën. Marcel Creemers is geïnteresseerd in de commentaren, die hij wil verwerken in een nieuwere versie.

Voor zijn emeritaat was de heer Creemers hoogleraar economie (VU en Nijenrode). Hij heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een enthousiaste natuurfilmer (zie https://vimeo.com/marcelcreemers) en gedegen kenner van de uitwerking van landijs op onze landschapsontwikkeling. Als uitvloeisel daarvan heeft hij diverse geo-wandelroutes door de Utrechtse heuvelrug ontwikkeld.

Zondag 16 september 14:00 uur

Rurale rijkdom en langeafstandsuitwisseling in vroeg middeleeuws Noordwest Europa

Lezing door Femke E. Lippok, archeoloog en onderzoeksmedewerkster aan de Universiteit Leiden.

De vraag hoe Europa de val van het Romeinse Rijk ten boven kwam, heeft menig historicus en archeoloog beziggehouden. De val van Rome en de consequenties voor het Westen wordt vaak gezien als een van de hevigste crises die het vaste land van Europa overkwam. Academische interesse voor dit onderwerp blijft op de dag van vandaag verrassend gecentreerd op de rol van de elite in de wederopbouw van de vroeg middeleeuwse economie.
Als archeologen kunnen wij met ons Rural Riches project een ander aspect van deze ontwikkeling belichten: die van de lange-afstands- uitwisseling, productie en rituele veranderingen in de vroege middeleeuwen.
De lezing van deze middag zal gaan over de vroeg middeleeuwse economie en de rol van lange afstandshandel daarin.

Femke's promotieonderzoek is onderdeel van het Europese "Rural Riches" project dat zich richt op het herstel van de middeleeuwse economie na de ineenstorting van het Romeinse rijk in NW Europa

Zondag 20 mei

Diamanten: Tijdcapsules uit de diepe Aarde

Lezing door Dr. Janne M. Koornneef, onderzoeker en isotopen geochemicus bij de afdeling Geologie en Geochemie van de Vrije Universiteit.

Janne houdt zich bezig met de samenstelling van de aardmantel en de vulkanische gesteenten die daarvan afgeleid zijn. Haar onderzoek richt zich met name op het gebruik van hoogwaardige chemische analysetechnieken om de samenstelling van gesteentes afkomstig uit de diepe Aarde te bepalen. Dit om beter te begrijpen hoe onze planeet gevormd is en hoe tektonische processen de samenstelling van de verschillende 'reservoirs' op Aarde (korst, mantel en atmosfeer) beïnvloeden, en hebben beïnvloed.

Janne zal vooral vertellen over het onderzoek aan diamanten uit de sub-continentale lithosfeer en hoe de verkregen gegevens gebruikt worden om te achterhalen welke grootschalige processen toto "diamantgroei" hebben geleid.

Diamanten zijn mineralen die uit puur koolstof bestaan die groeien uit vloeistoffen in de diepe delen van een continent. We kunnen nu door nieuwe technieken diamanten dateren en de chemische samenstelling koppelen aan de condities van diamantgroei in de tijd. Zo zijn diamanten dus een soort tijdcapsules die ons inzicht geven in de grootschalige tektonische processen die onze continenten gevormd hebben.

Voor haar onderzoek ontving Janne vorig jaar een European Research Council starting grant van € 1,7 miljoen om de kringloop van aardse materialen met nieuwe technieken te onderzoeken.

Zondag 15 april

Natura Morte - over Nederlandse top-fossielen gesproken

Lezing door Prof. Dr. Jelle Reumer, hoogleraar paleontologie Univ. Utrecht en tevens publicist.

De Nederlandse natuurhistorische musea herbergen een schat aan fossielen, waaronder een groot aantal dat zonder meer met de term "topstuk' kan worden aangeduid. Jelle Reumer zal een aantal van zulke topstukken behandelen en over de achtergronden vertellen. Zo zullen onder andere de oeros uit Eemdijk (Universiteitsmuseum Utrecht), de mammoetschedel van Heukelum (Teylers Museum) en de Antwerpse velponwalvis van het Natuurhistorisch in Rotterdam de revue passeren. Ook in museum Hofland bevindt zich zo'n topstuk, een groep Marokkaanse zeelelies!

Jelle Reumer schreef diverse boeken over paleontologie en evolutie en wekelijks kun je van een column van zijn hand genieten in de weekendbijlage van dagblad Trouw. "Natura Morte" is tevens de titel van zijn onlangs verschenen boek. Na afloop van de lezing kunt u een door hem te signeren exemplaar kopen.

Zondag 18 maart, 2018, 14:00 uur

Van pijpenkoppen in de grond tot cultureel erfgoed.

Lezing door Aart van der Want

De heer van der Want komt uit een pijpenmakersgeslacht. Hij begon zijn loopbaan als achtste generatie pijpenmaker in 's werelds oudste pijpenfabriek (gesticht in 1749), maar is daar in 1987 mee gestopt. In de fabriek werden eerst gekaste pijpen gemaakt, die eenmaal gebakken werden. Dit zijn de witte koppen die u in de bodem kunt aantreffen.
In Gouda is men vervolgens pijpenkoppen gaan glazuren. Hieruit vloeide logisch voort dat er ook aardewerk gemaakt ging worden. De scherven hiervan werden veel door boeren gebruikt op veengrond om hun grond steviger te maken maar tegelijkertijd niet al te veel zwaarder.

Zowel pijpmaken als aardewerk maken is een mooi ambachtelijk proces en tegelijkertijd cultureel erfgoed. In deze presentatie worden deze twee aspecten verbonden.

Zondag 18 februari 2018, 14:00 uur

Ontdooiende permafrost, de joker in het klimaat

Lezing door Dr. Ko van Huissteden, VU-Aardwetenschappen, cluster Aarde en Klimaat

Opwarming van het klimaat gaat het hardst in het Arctisch gebied. Dat heeft ook grote gevolgen voor de permanent bevroren bodem. Het ijs in de bodem ontdooit langzaam maar zeker. Dat kan de opwarming van het klimaat versterken, doordat er meer broeikasgassen uit de bodem vrijkomen: kooldioxide en het veel sterkere broeikasgas methaan (moerasgas). Maar hoe gebeurt dat precies, en is het effect echt zo erg als het wel eens voorgesteld wordt? Is er wat aan te doen? Een verhaal over Siberische kraanvogels en kwade dampen, over veenmossen en kraters, overstromingen in de toendra, en de overeenkomsten tussen Nederland en Siberië.

Universitair hoofddocent Ko van Huissteden heeft jarenlange ervaring met onderzoek in de arctische gebieden en resultaten van dit onderzoek hebben de nodige aandacht van de media gehad.

Zondag 21 januari 2018, 14:00 uur

De Laarder Wasmeren, een heel bijzonder stuifzandgebied

Lezing door prof. dr. Jan Sevink, UvA-IBED, Stichting Geopark Gooi en Vecht

Het gebied van de Laarder Wasmeren heeft de afgelopen jaren een flinke metamorfose ondergaan. Het stuifzand is weer teruggekeerd. Bij het onderzoek dat rondom de sanering is uitgevoerd, bleek dat er in dit gebied al duizenden jaren zandverstuivingen voorkomen: een volledig nieuw inzicht. In deze lezing maakt u nader kennis met de landschapsgeschiedenis van dit bijzondere gebied.

Eerstvolgende lezing

Een kudde Triceratopsen - over de Boven Krijt Triceratops opgraving door Naturalis in Wyoming.
Meer informatie>

Tijden

Van 14:00 tot 15:00.