Derde zondag van de maand 2020

Elke derde zondag van de maand (behalve in de zomermaanden en in december) geeft een deskundige tussen 14.00 uur en 15.00 uur een lezing over een geologisch of archeologisch onderwerp. De kosten zijn de normale entreeprijs voor het museum.

N.B. Voor (het zeldzame) geval meer bezoekers de lezing willen bijwonen dan er zitplaatsen zijn geldt 'vol is vol'. Er kan niet vooraf een zitplaats gereserveerd worden.

Zondag 15 maart 2020 14.00 uur


Zeeniveauverandering op lange en korte termijn
Lezing door Ward Koster, emeritus hoogleraar Fysische geografie, in het bijzonder de geomorfologie, Universiteit Utrecht

Ward Koster gaat in op de schommelingen van het zeeniveau in het Kwartair. In dit jongste geologische tijdvak dat ca. 2,5 miljoen jaar geleden begon wisselen koude en warmere perioden elkaar af. Tijdens de ijstijden of glacialen ontstaan er vooral op het noordelijk halfrond grote ijskappen. In de relatief warme perioden tussen twee ijstijden, de interglacialen, trekt het landijs zich terug.

Prof. Koster bespreekt de verandering op lange, middellange- en korte termijn. Aangroei en afsmelting van landijs veroorzaakt grote schommelingen van de zeespiegel. Regionaal verschillen de veranderingen echter sterk. Door het wegvallen van de druk van het ijs stijgt op sommige plekken de bodem en ook rivieren nemen afzettingsmateriaal mee.

Het zeeniveau is sinds de laatste ijstijd (het Weichselien) meer dan 100 meter gestegen. De snelheid waarmee de zeespiegel stijgt neemt in de loop van het Holoceen (de laatste 11.000 jaar) echter zeer snel af, van meer dan 1 meter per eeuw tot zo’n 18 cm in de 20e eeuw. Klimaatwetenschappers van het IPCC berekenden in 2019 dat het wereldgemiddeld zeeniveau (‘global mean sea level’) in de 21e eeuw, afhankelijk van de uitstoot van broeikasgassen, kan stijgen met 30 tot 110 cm. Deze stijgende trend is volgens Deltares in Nederland overigens nog niet waarneembaar. Een stijging op langere termijn lijkt onafwendbaar, maar sommige prognoses lijken sterk overdreven.

Zondag 16 februari 2020 14.00 uur


Het grootste Triceratops massagraf van de wereld
Lezing door Jimmy de Rooij, promovendus Museum Naturalis, Leiden

Iedereen kent de grote gehoornde dinosaurus Triceratops. Deze gigantische planteneter uit het Late Krijt is bekend geworden door films als Jurassic Park. Hij wordt vaak afgebeeld strijdend met de Tyrannosaurus rex.

Ondanks hun populariteit weten we echter maar weinig over Triceratops. Hoe oud konden ze worden? Hoe snel groeiden ze? Deden ze aan migratie? Leefden ze in kuddes? Allemaal vragen die nog onbeantwoord zijn. De ontdekking van wel liefst zes Triceratops door Naturalis in de Amerikaanse staat Wyoming, biedt geweldige mogelijkheden voor de museale én de wetenschappelijke wereld.

Deze nieuwe verzameling aan fossiel materiaal zorgt dat we de biologie van Triceratops in tot in detail kunnen achterhalen. Tegelijkertijd bieden deze wetenschappelijke resultaten een grond voor Naturalis om nieuwe tentoonstellingen te bouwen, waarbij de nieuwe data geraadpleegd wordt om een zo natuurgetrouw mogelijke weergave neer te zetten. Eén skelet is al geprepareerd en te bewonderen in het museum, maar ook zijn verhaal is nog lang niet afgelopen.

Jimmy de Rooij, die als promovendus het Triceratops bestaan onderzoekt bij Museum Naturalis in Leiden, vertelt welke nieuwe inzichten wetenschappers tot nu toe al hebben opgedaan. Deze lezing sluit naadloos aan bij de tentoonstelling Een fatale inslag.

Aanvankelijk zou Ronald van Balen, hoogleraar Kwartair geologie aan de VU Amsterdam de lezing Natuurlijke aardbevingen in Zuid-Nederland en hun invloed op het landschap geven. Door omstandigheden is deze lezing uitgesteld.

Zondag 19 januari 2020 14.00 uur


Is Charles Darwin voor Engeland wat Laurens Janszoon Coster is voor Nederland?
Lezing door Drs. Ton Munnich, historicus

Eeuwenlang geloofde Nederland dat Laurens Jansz. Coster de boekdrukkunst uitvond. Zijn stad Haarlem eerde hem met een zes meter hoog standbeeld op de Grote Markt. Later bleek dat in werkelijkheid de Duitser Gutenberg de boekdrukkunst heeft uitgevonden. Zal het met Darwin ook zo gaan? Hij zou de scheppingsleer hebben vervangen door de evolutieleer, maar in werkelijkheid deden anderen dat. Hij zou het idee ‘natural selection’ hebben bedacht, maar in werkelijkheid bedacht iemand anders het. Zal Engeland het prominente graf van Darwin in Westminster Abbey handhaven, zoals Haarlem het standbeeld handhaaft van iemand die de boekdrukkunst niet uitvond?

Ton Munnich (1955) is historicus. Met verbazing zag hij hoe na de Tweede Wereldoorlog een stroom loftuitingen over Charles Darwin werd gepubliceerd. Er ontstond een heuse ‘Darwin Industry’ met als toppunt het internationale Darwinjaar 2009. Ton is het allemaal eens gaan uitzoeken en reageerde met zijn ontnuchterende boek Verlichting of darwinisme? (verschenen in 2014). De website bij het boek bevat veel interessante informatie : (verlichtingofdarwinisme.nl)

Onze regelmatige lezing bezoekers zullen Ton Munnich tenminste van gezicht kennen, want als ook in de aardwetenschappen geïnteresseerde is hij vaak bij onze lezingen aanwezig. Ton zal na afloop van zijn voordracht enkele boeken meenemen ter inzage dan wel verkoop.

Eerstvolgende lezing

Ward Koster, em. hoogleraar Fysische geografie gaat in op de schommelingen van het zeeniveau in het Kwartair. In dit jongste geologische tijdvak veroorzaken aangroei en afsmelting van landijs gedurende ijstijden en interglacialen grote variaties.
Aanvang 14.00 uur.

Tijden

Van 14:00 tot 15:00.

Meer informatie

Klik hier voor meer informatie